Miejscowość: Zagórzany

O miejscowości

GPS

49.700823 - 21.151655

Opis

Zagórzany to wieś o charakterze rolniczo-mieszkalnym, o powierzchni 1251 ha. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka Nr 979 Moszczenica – Zagórzany – Gorlice, która łączy się z drogą krajową Nr 28 Zator – Medyka. Przez obszar wsi przebiega również linia kolejowa relacji Zagórz – Zagórzany – Stróże.

Wzdłuż drogi umiejscowione są wszystkie obiekty użyteczności publicznej. Są one zlokalizowane w bliskiej odległości od siebie przez co stanowią zwarty obszar będący centrum wsi. Po prawej stronie znajduje się Zespół Pałacowo-Parkowy, Mauzoleum Skrzyńskich, cmentarz parafialny oraz ośrodek zdrowia. Po lewej stronie zlokalizowany jest Kościół pw. św. Wawrzyńca, Zespół Szkół, Dom Ludowy i remiza OSP.
Teren wsi jest zróżnicowany. Centrum stanowi obszar równinny. Największe wzniesienia sięgają 355 m npm i są zalesione, co tworzy naturalny pas graniczny z sąsiadującymi miejscowościami.

Zagórzany to jedna z najstarszych wsi Ziemi Gorlickiej. Pierwsze udokumentowane wzmianki pochodzą z 1319 roku. Prawie do końca XIII wieku wieś stanowiła własność Opactwa Benedyktynów z Tyńca. Po pierwszym rozbiorze Polski (1772 r.) Zagórzany znalazły się pod zaborem austriackim i przestały być własnością Benedyktynów. Od tej pory stanowiły własność prywatną. Wieś została zakupiona przez Wielopolskich z Kobylanki, a następnie przeszła w posiadanie rodziny Skrzyńskich. Tadeusz Skrzyński wybudował neogotycki zamek z licznymi bogatymi wykuszami, basztami i wieżyczkami. Pałac w stylu angielskim zaprojektowany przez znanego architekta Franciszka Marię Lanciego i wielki park krajobrazowy były miejscem częstych wizyt artystów. W parku rosły okazałe drzewa i egzotyczne krzewy, znajdowały się też altanki, palmiarnia z małpami, ptaszarnia z egzotycznymi ptakami, rzeźby z białego alabastru, staw i pawilon ogrodowy. Cała posiadłość ma ok. 14 hektarów.

W pobliżu pałacu na wzniesieniu wśród drzew stoi Mauzoleum Skrzyńskich w kształcie kamiennej piramidy. Jest to miniatura „domu wieczności” Cheopsa, ma ok. 10 m wysokości i 12 m długości podstawy. Po II wojnie światowej w pałacu utworzono Państwowy Dom Dziecka. Zespół pałacowo-parkowy został wpisany w 1993 roku do rejestru zabytków. W 1950 roku został wybudowany Dom Ludowy a w 1964 roku wybudowano nową szkołę. Obok nich znajduje się budynek Ochotniczej Straży Pożarnej. OSP w Zagórzanach powstała w 1904 roku.

W historię Zagórzan wpisany jest również cmentarz i kościół pw. Św. Wawrzyńca. Pierwszy kościół z drewna modrzewiowego został wybudowany w 1589 roku przy pomocy właścicieli dworu. Obiekt został doszczętnie zniszczony przez pożar, a w roku 1816 odbudowany dzięki hrabinie Wielopolskiej w stylu klasycystycznym. Za piramidą, na wąskim siodle zalesionego, górskiego grzbietu znajduje się cmentarz wojennych nr 125 z I wojny światowej. Pochowano na nim 9 żołnierzy armii austro - węgierskiej, 32 niemieckiej i 149 rosyjskiej.

Na obszarze Zagórzan pomiędzy Zespołem Szkół a Domem Ludowym znajduje się teren, na którym organizowane są imprezy kulturalno – rozrywkowe, uroczystości szkolne i inne. Drugą otwartą przestrzenią skupiającą mieszkańców i przybyłych gości jest stadion, na którym odbywają się różnego rodzaju rozgrywki sportowe. Stadion zajmuje powierzchnię ok. 8 ha umożliwiając organizację dużych imprez skupiających setki osób.

Teren wsi jest zróżnicowany. Centrum stanowi obszar równinny. Największe wzniesienia sięgają 355 m n.p.m. i są zalesione, co tworzy naturalny pas graniczny z sąsiadującymi miejscowościami. Ukształtowanie terenu nie stwarza problemów w zagospodarowaniu obszaru, rzeźba terenu sprzyja rozwojowi rolnictwa, osadnictwa oraz rekreacji.
Głównym ciekiem w Zagórzanach jest potok Moszczanka będący jednym z dopływów rzeki Ropy.

Zagórzany posiadają obszary leśne, które występują w postaci rozproszonych enklaw. Są to przede wszystkim wielogatunkowe lasy liściaste. Administracyjnie lasy na terenie gminy należą do Nadleśnictwa Gorlice z siedzibą w Zagórzanach. Leśnictwo Zagórzany obejmuje m. in. wieś Zagórzany, Klęczany, Kobylanka, Kwiatonowice, Stróżówka.
Wszystkie lasy na terenie Nadleśnictwa Gorlice zostały uznane jako lasy ochronne (wodochronne, glebochronne, uzdrowiskowo-klimatyczne). W lasach ochronnych prowadzi się gospodarkę leśną zapewniającą utrzymanie spełnianych funkcji ochronnych.
Na terenie Zagórzan znajduje się pomnik przyrody - dąb szypułkowy „Aleksander”.