Miejscowość: Podegrodzie

O miejscowości

GPS

49.577092 - 20.590230

Opis

Podegrodzie położone jest w środkowej części Kotliny Sądeckiej, na lewym brzegu Dunajca. Oddziela on wieś od Starego Sącza, odległego o około 3 km. We wschodniej części wsi wznoszą się, poprzecinane jarami potoków -wzgórza noszące nazwy: Łazy, Kucowa, Grobla i Zamczysko. Zabudowa usytuowana jest w dolinie Dunajca oraz na zboczach wzgórz. Poszczególne części wsi zachowały tradycyjne nazwy takie jak: Zapłocie, Zagumie, Kucowie, Niżne i Wyżnę Pola, Barczyna (podobnie nazywa się potok pomiędzy Podegrodziem, a Stadłami w północnej części wsi), Kolonia (od osadników niemieckich), Soślina (od rosnącego tu lasu sosnowego), Jadwisin, Pędzicha, Starkowiec i wiele innych. Z przysiółkiem zapadła dolina wiąże się legenda, która mówi, że znajdowała się u niegdyś karczma. Przejeżdżał obok niej udający się do chorego ksiądz. Pijacy i bawiący się goście nie okazali należnego szacunku duchownemu, za co ten przeklął karczmę, która zapadła się pod ziemię.

Położenie Podegrodzia przy starym szlaku handlowym biegnącym wzdłuż Dunajca, Popradu i żyzne gleby były czynnikami sprzyjającymi rozwojowi osadnictwa na tym terenie. Już w najdawniejszych czasach istniały tu, co zostało potwierdzone podczas prowadzonych prac archeologicznych, osady ludzkie. Około X wieku, po Naszacowicach, Sączu, Podegrodzie zostało centrum polityczno - gospodarczym Sądecczyzny. Oprócz grodów na Zamczysku i Grobli gdzie swoją siedzibę miał kasztelan, był to kościół datowany na rok 1014 i podgrodzie. Po przekazaniu przez Bolesława Wstydliwego Sądecczyzny św. Kindze, nastąpiły istotne zmiany. Została dokonana lokacja Starego Sącza, który wiatach 1268-1272 przejął od Sącza Podegrodzkiego jego funkcje. W 1273 roku, po raz pierwszy w dokumentach pojawia się nazwa Podegrodzie, które stało się zwykłą wiejską osadą. Po założeniu w 1280 roku klasztoru ss. Klarysek, Podegrodzie, podobnie jak większość wsi w tym rejonie weszło w skład ich posiadłości. Pierwszym sołtysem był niejaki Pysz. Ważną datą w dziejach Podegrodzia był rok 1448, w którym to biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki podniósł parafię św. Małgorzaty w Nowym Sączu do rangi kolegiaty i utworzył archidiakonat Sądecki. Jako jego uposażenie wyznaczył parafię w Podegrodziu, a ta tym samym przestała być jednostką samodzielną. Dopiero w 1791 roku przywrócono tu ponownie parafię.
W 1373 roku królowa Elżbieta Łokietkowa wprowadziła prawo niemieckie we wszystkich  dobrach klasztornych. Określono wszystkie powinności, do jakich zobowiązani byli mieszkańcy wsi klasztornych. Kmiecie w Podegrodziu musieli płacić czynsz w wysokości 16 skojców od łanu oraz składać daniny w naturze i wykonywać określone posługi. Na rzecz biskupstwa krakowskiego płacono tzw. "świętopietrze". W 1581 roku sądeckie Klaryski posiadały w Podegrodziu 10 łanów kmiecych, 7 zagród z rolą, 8 zagród bez roli, jednego komornika z bydłem i trzech bez bydła. Sołtysem był Jan Gostwicki. W XVI wieku nastąpiła zmiana systemu gospodarowania na wsi. Powszechną formą staje się gospodarka folwarczno - pańszczyniana. Nowe folwarki zdobywano kosztem chłopów, których usuwano z ziemi.

W roku 1607 folwark w Podegrodziu wydzierżawił Krystyn Lipski, który był zobowiązany płacić klasztorowi czynsz dzierżawny w wysokości 65 zł polskich rocznie. Po nim dzierżawcami folwarku byli: Stefan Wielogłowski, Krzysztof Stadnicki, a od 1747 roku Ignacy Malczewski, podczaszy zatorski. Chłopi zobowiązani byli do odrabiania pańszczyzny w wysokości 12 godzin dziennie w lecie i 8 godzin w zimie, bez zwolnienia pana nie mogli opuścić wsi. Nastawieni na osiągnięcie maksymalnego zysku dzierżawcy nie robili nic, aby polepszyć ciężkie położenie chłopów. W latach 1708 - 1710, podczas epidemii dżumy zmarło w Podegrodziu 165 mieszkańców, a w okolicznych wsiach około 2000 osób.
Po konfiskacie w 1782 roku dóbr klasztornych przez cesarza Józefa II, sytuacja chłopów uległa polepszeniu. Mogli uczyć się rzemiosła, zawierać małżeństwa bez zgody pana, zmieniać zawód. Nie można im było samowolnie zmieniać miejsca zamieszkania.

Dzisiejsze Podegrodzie, kolebka Lachów Sądeckich i jedna z najstarszych wsi Sądecczyzny zachwyca swoim wyglądem, historią i kulturą. Jej mieszkańcy nazywający siebie Lachami Podegrodzkimi są niezwykle mili i gościnni, a dzięki pracowitości i ambicji oraz dobrym gospodarzom, wieś jest piękna i nowoczesna. Wspólnota Gruntowa Wsi Podegrodzie powstała w roku 1734 tworzą ją ok. 70 współwłaścicieli.